Kleszcz w skórze – czyli jak usunąć kleszcza i dlaczego warto go zbadać


Spis treści:

1. Jak wygląda kleszcz

1.1.  Jak długo żyją kleszcze

1.2. Gdzie występują kleszcze

1.3. Kiedy kleszcze gryzą

1.4. Kleszcz w skórze – gdzie kleszcze gryzą najczęściej

2. Jak usunąć kleszcza

2.1. Narzędzia do usuwania kleszczy

2.2. Jak nie usuwać kleszcza

2.3. Jak uchronić się przed ukąszeniem kleszcza

3. Jakie są choroby przenoszone przez kleszcze

4. Jakie badania po ukąszeniu kleszcza

4.1. Badanie kleszcza


Zagrożenie związane z kleszczami staje się coraz częstsze. Ugryzienie kleszcza może być bardzo niebezpieczne. Kleszcze mogą być nosicielami niebezpiecznych, zagrażających życiu i zdrowiu chorób zakaźnych m.in boreliozy czy odkleszczowego zapalenia mózgu. Trudno się przed nimi ustrzec, ponieważ występują już nie tylko w lasach, ale zadomowiły się również w parkach, na obrzeżach miast, trawnikach czy w ogródkach działkowych. Jakie zagrożenia powodują kleszcze, czy są skuteczne sposoby, aby ich uniknąć?

Kleszcze – małe, ale groźne pajęczaki. Jak wygląda kleszcz

Kleszcze to małe pajęczaki, należące do podgromady roztoczy, które żyją w lasach, na łąkach i polach, wszędzie tam, gdzie występuje zmienny charakter roślinności. Cykl rozwojowy kleszczy trwa od kilku miesięcy do 2-3 lat, składa się z czterech stadiów, tzn. jaja, larwy, nimfy i dorosłej postaci kleszcze, zwanej imago. Zarówno postać dorosła, jak i larwa i nimfa mogą posilać się krwią człowieka lub zwierzęcia. Napicie się krwi jest warunkiem przekształcenia się w kolejną postać.

Jak wygląda kleszcz? Dorosły kleszcz ma wielkość główki od szpilki, ale po wbiciu się w ciało żywiciela zwiększa się kilkakrotnie. Ma cztery pary odnóży oraz mocno rozwinięty aparat żądlący, który przypomina nożyce i umożliwia przebicie skóry oraz utrzymanie się na żywicielu. W aparacie znajduje się żądło z kolcami, które służy do przytwierdzenia się do ciała i umożliwia wysysanie krwi. Na świecie można spotkać prawie 1000 odmian kleszczy, w Europie ok. 90, a w Polsce ok. 20. Są to kleszcze twarde oraz miękkie, różniące się grubością pęcherza. Najgroźniejsze polskie odmiany to kleszcz łąkowy, kleszcz pospolity oraz obrzeżek gołębień. Wygląd kleszczy jest na tyle do siebie zbliżony, że ciężko jest odróżnić poszczególne gatunki bez posiadania specjalistycznej wiedzy.

Jak długo żyją kleszcze

Kleszcze są bardzo długowieczne, bowiem po jednokrotnym napiciu się krwi w warunkach laboratoryjnych potrafiły żyć nawet 10 lat bez kolejnego napicia się krwi. W środowisku naturalnym kleszcz żyje od trzech do pięciu lat.

Gdzie występują kleszcze?

Ulubione miejsca kleszczy to wilgotne lasy liściaste i mieszane, które stwarzają im najlepsze warunki do rozwoju. W ostatnich latach pajęczaki zadomowiły się również w parkach, ogródkach działkowych, na osiedlowych trawnikach. Kleszcze lubią przebywać na większych wysokościach, wspinają się na trawy i krzewy do 1,2-1,5 m. Spadają na ludzi, gdy ktoś przechodząc, otrze się o krzew czy trawę. Dorosłe kleszcze przesiadują na spodniej stronie liści lub na gałęziach, larwy na trawie, a nimfy na niższych roślinach. W Polsce najbardziej opanowane przez kleszcze są województwa: podlaskie, warmińsko-mazurskie, opolskie i mazowieckie. Badania dowodzą, że najwięcej zachorowań na choroby odkleszczowe notuje się w północno-wschodniej Polsce, w województwie podlaskim oraz warmińsko-mazurskim.

Okres aktywności kleszczy

Aktywność kleszczy zaczyna się wiosną, kiedy temperatura ziemi zaczyna przekraczać 5-7 stopni Celsjusza. W Polsce, w zależności od rejonu i panujących warunków atmosferycznych, jest to najczęściej marzec lub kwiecień. Największa aktywność pajęczaków przypada na przełom maja i czerwca, a także września i października. Kleszcze przestają być zagrożeniem najczęściej w okolicach listopada, kiedy temperatura ziemi spada poniżej 5 stopni Celsjusza. Niestety, wraz z ociepleniem klimatu kleszcze mogą pojawić się również zimą. W ostatnich latach obserwuje się coraz większy zasięg występowania pajęczaków.


Kleszcze – poważne zagrożenie dla człowieka. Jak wygląda kleszcz w skórze. Gdzie klesze gryzą najczęściej.

Kleszcze, które spadną na człowieka lub przechodzące zwierzę, szukają idealnego miejsca do wgryzienia się w ciało. Wybierają miejsca, gdzie skóra jest miękka. Najczęściej jest to skóra za uszami, pod kolanami i łokciami, na brzuchu, w okolicach miejsc intymnych. Można je także znaleźć na skórze głowy, szyi, na rękach i stopach, pod biustem. Bywa, że chodzą po ofierze kilka godzin, zanim wybiorą odpowiednie miejsce. Człowiek nie czuje momentu wkłucia, ponieważ kleszcz wpuszcza w skórę substancją znieczulającą. Początkowo trudno go zauważyć, jest niewielki, przypomina pieprzyka.  Opity krwią kleszcz mocno pęcznieje i staje się widoczny.

Jak długo kleszcz siedzi w skórze, jeśli go nie wyciągniemy? Niektórym kleszczom, wystarczy kilka godzin żerowania, inne zaś potrafią być przyczepione do skóry żywiciela nawet kilka tygodni. Zazwyczaj po napiciu się kleszcz samoistnie odpada, przez co samo ukąszenie może być dla ofiary kleszcza niewidoczne.


Jak usunąć kleszcza?

Kleszcze mogą być nosicielami wielu groźnych chorób, dlatego kiedy odkryjesz kleszcza na skórze, bardzo ważne jest, aby został jak najszybciej usunięty. Im pajęczak zostanie szybkiej wyjęty, tym ryzyko zakażenia będzie mniejsze. Po przyjściu ze spacery lub z lasu należy dokładnie obejrzeć ciało, wziąć prysznic, sprawdzić, czy na skórze nie umiejscowił się pajęczak. Jeżeli jest, należy podjąć odpowiednie kroki. Część osób nie jest w stanie samodzielnie usunąć kleszcza, odczuwa paraliżujący starach i obrzydzenie. W takiej sytuacji najlepiej usunąć kleszcza w przychodni lekarskiej, gdzie lekarz lub pielęgniarka wyciągnie pasożyta.

Można również samodzielnie usunąć pajęczaka, ręcznie lub za pomocą specjalnych narzędzi. Usunięcie kleszcza warto zacząć od umycia rąk, co pozwoli uniknąć zakażenia. Kleszcza należy chwycić dwoma palcami jak najbliżej skóry, tak aby w trakcie usuwania nie został zgnieciony. Gdy tak się stanie, istnieje duże prawdopodobieństwo, że do krwi dostaną się toksyczne substancje. Pasożyta trzeba mocno chwycić i pewnym ruchem wyciągnąć ze skóry. 

Należy uważać, aby płyny ustrojowe pajęczaka nie miały kontaktu z człowiekiem. Miejsce po ugryzieniu kleszcza należy zdezynfekować, a miejsce uważnie obserwować. Jeżeli pojawi się rumień, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.napity kleszcz

Narzędzia do usuwania kleszczy

Do usunięcia kleszcza ze skóry można również użyć specjalnych narzędzi. Najbardziej znane to:

  • pinceta – należy umieść ją blisko skóry, objąć głowę kleszcza i pewnym ruchem wyciągnąć go z ciała.
  • kleszczarka – urządzenie działa na zasadzie dźwigni. Kleszcza należy chwacić w rowerek w kształcie litery V i usunąć ruchem do przodu i do góry.
  • lasso – pętle urządzenia należy nałożyć na kleszcza, blisko skóry i zaciągnąć poprzez zwolnienie sprężyny w urządzeniu. Ruchem w górę należy usunąć pajęczaka.

W trakcie usuwania kleszcza narzędzia powinny być ustawione pionowo. Czubek przyrządu musi znaleźć się blisko skóry. Takie ułożenie ułatwi pionowe wyciągnięcie pajączka. Po każdorazowym usunięciu kleszcza należy sprawdzić, czy w ciele nie pozostały jego resztki. Jeżeli tak się stało, nie należy się przejmować, ponieważ organizm samoistnie wydali martwego pasożyta.

Kleszcz w ciele – niewłaściwe metody usuwania kleszczy ze skóry

Wkoło usuwania kleszczy z ciała narosło wiele mitów, nadal popularne są metody, które mogą zwiększać ryzyko zakażenia. Jest kilka czynności, które są całkowicie zabronione. Oto one:

  • Kleszcza w żadnym wypadku nie można zdrapywać. W trakcie zdrapywania można oderwać odwłok, a to spowoduje wylanie się wnętrzności do organizmu i może być przyczyną wielu poważnych chorób.
  • Kleszcze nie powinno się również wyciskać. Można urwać tylko kawałek pajęczaka, reszta nadal pozostawi w ciele i będzie stanowić poważne zagrożenie.
  • Pasożyta nie można smarować tłuszczem ani innymi substancji. Pod ich wpływem pajęczak może zwymiotować, a toksyczne substancje znajdujące się w wymiocinach, dostaną się do ciała żywiciela.

Popularne jest również przypalanie kleszcza, smarowanie lakierem do paznokci. To sposoby, o których lepiej zapomnieć. Zamiast pomoc w pozbyciu się kleszcza, mogą przyczynić się rozwoju chorób odkleszczowych.


Jak uchronić się przed ukąszeniem?

W walce z kleszczami najważniejsza jest profilaktyka, która pozwala uniknąć groźnego w skutkach ukąszenia. Oczywiście nie trzeba rezygnować ze spacerów po lesie czy przebywania w parkach, ale warto poznać metody, które zminimalizują ryzyko ukąszenia. Podstawowe z nich to:

  • Odpowiedni strój – na wycieczkę do lasu, parku czy nad jezioro warto założyć strój, który umożliwi szybkie wykrycie pajęczaka. Niezbędne są długie spodnie, koszulka z długim rękawem, a także nakrycie głowy oraz chusta na szyję. Spodnie warto wciągnąć w skarpetki lub buty, co utrudni przedostanie się pajęczaka na ciało. Najlepiej, aby ubranie było w jasnych kolorach, dzięki temu łatwiej będzie zauważyć wroga.
  • Środki odstraszające kleszcze – przed spacerem należy spryskać ciało i odzież środkiem odstraszającym pajęczaki. Repelenty powinny zawierać odpowiednie stężenie substancji oraz być dostawane do wieku. Dla dorosłych polecane są środki o stężeniu DEET 25-35%, a dla dzieci i kobiet w ciąży poniżej 25 % DEET. Skuteczne są również środki zawierające pikarydynę o stężeniu 15-25%. Z preparatów naturalnych polecany jest olejek z eukaliptusa cytrynowego.
  • Odpowiednie zachowanie – w lesie należy unikać przedzierania się przez zarośla, siadania pod drzewami lub na trawie.
  • Dokładne obejrzenie ciała – po przyjściu do domu, należy dokładnie obejrzeć ciało. Można to zrobić samodzielnie lub poprosić o pomoc bliską osobę. Warto zwrócić uwagę na miejsce, które kleszcze szczególnie sobie upodobały. Najlepiej wziąć prysznic, by spłukać ewentualne pasożyty. Ubranie należy wytrzepać lub uprać.
  • Szczepienie – ważnym elementem profilaktyki antykleszczowej są szczepienia, które chronią przed zachorowaniem na kleszczowe zapalenie mózgu. Szczepienie składa się z 3 dawek, zalecane jest szczególnie osobom pracującym w lesie, przebywającym na terenach o dużym zagęszczeniu pajęczaków.

Choroby są przenoszone przez kleszcze

Część kleszczy jest nosicielami groźnych chorób. Najgroźniejszymi i najczęściej występującymi chorobami odkleszczowymi jest borelioza oraz kleszczowe zapalenie mózgu. Choroby przenoszone przez kleszcze są bardzo niebezpieczne dla zdrowia. Dają wiele różnych objawów, dlatego trudno je rozpoznać. 

  • Borelioza – występuje u ok. 1% osób ukąszonych przez kleszcze. Pierwszym objawem, który powinien skłonić do wizyty u lekarza, jest rumień wędrujący, który występuje w miejscu ukąszenia i regularnie się rozszerza. Chory może mieć gorączkę, złe samopoczucie, uczucie rozbicia i zmęczenia. W niektórych wypadkach rumień nie występuje, dochodzi do zakażenia rozsianego. Pojawia się zapalnie stawów, zapalenie mięśnia sercowego, a także dolegliwości ze strony układu nerwowego. Jeżeli choroba jest nieleczona, może dojść do kolejnych powikłań, np. przewlekłego zapalanie stawów, zapalenia mięśni i skóry. Leczenie boreliozy jest trudne, wymaga zastosowania kilkutygodniowej antybiotykoterapii, czasami musi być kontynuowane w szpitalu. Późno zdiagnozowana borelioza może prowadzić do porażenia nerwu twarzowego. Bardzo ważne, aby jak najwcześniej rozpocząć leczenie, co zwiększa szanse na wyleczenie. 
  • Kleszczowe zapalenie mózgu – początkowe objawy choroby przypominają grypę. Występuje ból głowy, gorączka, bóle stawowo-mięśniowe, ból gardła, ogólne rozbicie. W drugiej fazie choroby może dojść do zapalenia rdzenia kręgowego, zapalenia mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. Leczenie obejmuje łagodzenie objawów i zmniejszenie stanu zapalanego. W niektórych wypadkach konieczna jest hospitalizacja, która może trwać nawet kilka miesięcy. Choroba często ma długotrwałe następstwa, leczenie może trwać całe życie. 

Oprócz wymienionych chorób kleszcze przenoszą również naplazmozę, bartonelozę, gorączkę Q, tularemię, babeszjozę oraz riketsjozy.

Badania po wyciągnięciu kleszcza z ciała

Podstawową metodą rozpoznania boreliozy jest wywiad z pacjentem, występowanie rumienia wędrującego oraz informacje potwierdzająca ukąszenie przez kleszcza. Bywa jednak, że chory nie pamięta, czy został ukąszony, nie zaobserwował charakterystycznych objawów. Sygnałem, mogącym świadczyć o zakażeniu, jest zapalanie stawów, złe samopoczucie, bóle całego ciała. Szacuje się, że borelioza ma ponad 60 różnych objawów, dlatego trudno ją rozpoznać. W celu diagnozy należy wykonać badania serologiczne i bezpośrednie, które jednak nie dają stuprocentowej pewności. Można wykonać je na NFZ, ale lekarz musi mieć przesłanki do wystawienia skierowania. Wiele laboratoriów oferuje diagnostykę komercyjnie. Badana wykonuje się po ok. miesiącu od ukąszenia, ponieważ organizm musi zdążyć wyprodukować przeciwciała. Do podstawowych badań należą:

  • test ELISA – to pierwsze badanie, które wykonuje się w celu wstępnego potwierdzenia boreliozy. W badaniu oznacza są przeciwciała IgG oraz IgM. Zaleca się je szczególnie w przypadku wystąpienia zapalenia stawów. Test ma ograniczoną skuteczność, wykrywalność wynosi ok. 30%, dlatego w razie niejasności należy zrobić kolejne badanie, które zweryfikuje otrzymany wynik.
  • Test Western Blot – wykonuje się jako drugie badanie. Zalecaniem do wykonania testu jest pozytywny lub niejednoznaczny test ELISA. Badanie wykonuje się również, gdy test ELISA miał wynik negatywny test ELISA, ale u pacjenta występują liczne objawy choroby. Western Blot ma dużo wyższą skuteczność, ale minusem jest długi czas oczekiwania na wynik, ok. 6 tygodni. Jeżeli wynik testu wyjdzie pozytywny, oznacza to boreliozę, wynik ujemny jej nie wyklucza.

Kleszcz w skórze: Co zrobić z kleszczem po wyciagnięciu ze skóry?

Warto wykonać badanie genetyczne kleszcza

Badanie kleszcza pozwala na uniknięcie długotrwałej antybiotykoterapii. Pozwala też zredukować koszty. Leczenie boreliozy w zaawansowanym stadium wiąże się z bardzo dużym wydatkiem na antybiotyki, leki osłonowe, a często również leczenie powikłań boreliozy. Długotrwała antybiotykoterapia jest niestety w wielu przypadkach konieczna, a jest ona zawsze dla organizmu bardzo dużym obciążeniem, bowiem wyjaławia niezwykle istotną dla funkcjonowania systemu immunologicznego mikroflorę jelitową. Może to także powodować rozwój mikroflory grzybiczej (np. rozrost grzyba candida). Koszty leczenia boreliozy, zwłaszcza w stadium przewlekłym są częstokroć wielokrotnie wyższe niż koszty przeprowadzonego badania pod kątem boreliozy.

Czy badanie kleszcza jest skuteczne?

Tak, badanie kleszcza pozwala wykluczyć chorobę jeszcze w momencie, gdy organizm nie zdążył wytworzyć przeciwciał przeciwko chorobie. Pozwala zatem na szybkie wdrożenie leczenia, podczas gdy tradycyjnie stosowane badania krwi są często nieskuteczne lub obarczone dużym ryzykiem błędu.

W jaki sposób badane są kleszcze

Kleszcze badane są metodą REAL TIME PCR, która pozwala na wykrycie sekwencji DNA (materiału genetycznego) specyficznej dla określonego patogenu. Dzięki wykorzystaniu sond molekularnych, technika ta jest bardzo czuła, a przez to wiarygodna. Badanie to umożliwia wykluczenie lub potwierdzenie obecności patogenów w kleszczu z bardzo dużą pewnością, bliską 100%.

Gdzie zbadać kleszcza?

Kleszcza można zbadać w Laboratorium Blumed, które działa we Wrocławiu przy ul. Klecińskiej 125. Na ten adres należy adresować wszelkie przesyłki z próbkami kleszczy do zbadania.

Sprawdź: Badanie kleszcza cena

Powyższy artykuł jest tylko sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty.  W przypadku wystąpienia problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5198687/

https://pl.wikipedia.org/wiki/Borelioza

https://epibaza.pzh.gov.pl/story/borelioza-z-lyme-informacje-og%C3%B3lne

Badanie kleszcza